Goudzwaard over religie in de economie PDF Print E-mail

Afgelopen week werd op de VU het nieuwe boek gepresenteerd “Hope in troubled times” van Bob Goudzwaard en Mark van der Vennen. Prof. Goudzwaard gaf een lezing over het thema economie en spiritualiteit ter ere van de presentatie. Hij ging op de achterliggende samenhang bij de grote problemen waar de wereld momenteel mee wordt geconfronteerd. Zo gaf het Stern rapport bijvoorbeeld treffend weer dat de klimaatproblemen ook de armoede aanjagen. Volgens Goudzwaard zijn er verschillende manieren van het kijken naar dit soort problemen. De meest gebruikelijke perspectieven zijn de natuurwetenschappelijke manier (bijvoorbeeld wat gebeurt er als de gemiddelde temperatuur één graad stijgt) of het economisch perspectief.

 

Goudzwaard betoogde dat er nog twee andere perspectieven zijn die belangrijk zijn om te zien. Ten eerste het actoren perspectief: landen en personen maken samen met hun keuzes en interactie een belangrijke factor achter de problemen. Als voorbeeld haalde hij onder andere de net afgetreden voedselrapporteur van de VN aan, Jean Ziegler, die betoogd dat de huidige voedselcrisis is veroorzaakt door onder andere speculeren met voedsel en de massale vraag naar biobrandstof. Ten tweede noemde Goudzwaard het religieuze perspectief: een wereldbeeld kan soms een bepalend stempel drukken op de wereldpolitiek. Het makkelijkste voorbeeld zijn de denkbeelden van de neo conservatieven in de VS.

Wie Goudzwaards boeken kent weet dat hij al meer hoeft geschreven over het groeigeloof wat in de Westerse economische systemen is geïntegreerd. In de lezing wees hij echter vooral op het huidige geloof in de technologie en innovatie om de problemen op te lossen. Onder andere het al genoemde rapport van Stern, maar ook de recente boeken van Jeffrey Sachs zijn hier treffende voorbeelden van. In Goudzwaards’ ogen is dit een reductie van de werkelijkheid en gevaarlijk omdat het belangrijke delen van de mogelijke oplossingen buiten beeld kan brengen. In zijn boek pleit hij voor een transformatie van de doeleconomie naar de wegeconomie. Voor zover ik het uit de lezing kon halen (heb het boek nog niet gelezen), bedoeld hij daarmee dat we nu in economische opzicht vaak de middelen laten heiligen door het doel. De weg economie gaat meer uit van een bepaalde richting, maar ook van de kaders, de zijlijnen van de weg. Meer hierover vind je natuurlijk in het genoemde boek.

 

Om nog kort te reageren op Goudzwaards’ punt. Ik denk ook dat er soms een eenduidige focus is op technologische oplossingen. Dat is ook logisch aangezien dit vaak de win-win oplossingen zijn, waar niemand iets voor hoeft in te leveren. Gezien de grote van de huidige klimaatproblematiek is het waarschijnlijk dat we ook iets zullen moeten inleveren als we de problemen serieus willen aanpakken. Wat je echter vaak ziet is dat mensen die dit punt zien doorslaan naar de andere kant. Er komt een volledige focus te liggen op de foute kanten van het economisch systeem. Ik denk dat een goede balans nodig is: een combinatie van de slagkracht van bedrijven en technologische innovaties ook veel kan bedragen aan duurzaamheid en dat we ook harde consequenties moeten trekken over grenzen die duurzaamheid stelt aan groei en consumptie.